Бала диктанттан көп қате жібереді
«Ережені жатқа біледі, диктант жазса — бәрі қате». Бұл қарама-қайшылық емес: ереже білу мен оны жазу кезінде қолдану — екі бөлек дағды.
Алдымен қатені түрлеп алыңыз
Барлық қатені бір қапқа салу — ең жиі кездесетін қателік. Себебі әр түрдің емі бөлек. Баланың соңғы үш диктантын алып, қателерді үш бағанға бөліп жазыңыз.
| Қате түрі | Мысал | Себебі |
|---|---|---|
| Зейін қатесі | әріп түсіп қалған, сөз қайталанған | зейін, асығыс жазу |
| Есту қатесі | естігенін басқаша жазған | дыбысты ажырата алмау |
| Ереже қатесі | ережеге бағынатын жерде қате | ереже автоматтанбаған |
Қай баған ең толы — жұмыс сол жерден басталады. Көбіне бірінші баған басым болып шығады, ал ата-ана ереже жаттатып жүреді.
Зейін қатесі басым болса
- Жазып болған соң бала мәтінді АРТЫНАН БАСТАП оқысын — сөз тіркесі емес, әр сөз жеке көрінеді.
- Саусақпен немесе қаламмен әр сөзді нұсқап тексеру.
- Корректура жаттығуы: мәтіннен бір әріпті тауып сызу, күніне 2 минут.
- Асықпауға уақыт беру — диктантта соңғы 2 минут тексеруге бөлінсін.
Есту қатесі басым болса
Бала естігенін дұрыс талдай алмаса, ереже де көмектеспейді. Мұнда дыбыстық жұмыс керек.
- Сөзді буынға бөліп айтқызу.
- Сөздегі белгілі бір дыбыс нешінші орында тұрғанын анықтау.
- Ұқсас дыбыстарды салыстыру.
- Баяу диктант: сіз баяу оқисыз, бала әр сөзді дауыстап қайталап барып жазады.
Ереже қатесі басым болса
Ережені білу жеткіліксіз — оны жазу үстінде, ойланбай қолдана алу керек. Бұл тек көп жазумен келеді, бірақ көп жазу дұрыс ұйымдастырылуы тиіс.
Бір аптада бір ғана ережеге назар аударыңыз. Сол аптада барлық жаттығу тек сол ережеге болсын — араластыру нәтижені жояды.
Күнделікті режим
- Күніне 5–7 сөйлем — көп емес, бірақ күнде.
- Аптасына бір рет — шағын диктант, өткен аптаның жұмысын тексеру үшін.
- Қатені қызыл сиямен түземеңіз: астын сызып, бала өзі тапсын.
- Дұрыс жазылған сөздерді атап өтіңіз — қате санын емес.
Қашан алаңдау керек
Егер қате саны тұрақты түрде өте көп болса, бала әріптерді айналдырып жазса, оқуы да айтарлықтай артта қалса — мұны жай ғана «мұқият емес» деп қалдырмаған дұрыс.
Мұндайда логопед немесе арнайы маманның кеңесі қажет: кейбір жағдайда мәселе зейінде емес, жазу дағдысының қалыптасуында болады.
Бұл мақала диагноз қоймайды. Тұрақты әрі күшті белгілер болса — маманға көрінген дұрыс.
Жиі қойылатын сұрақтар
- Бала ережені біледі, бірақ диктантта қате жібереді. Неге?
- Ережені білу мен оны жазу үстінде автоматты қолдану — екі бөлек дағды. Оның үстіне қатенің көбі көбіне ережеге емес, зейінге қатысты болып шығады: түсіп қалған әріп, қайталанған сөз.
- Қатені қызыл сиямен түзеу керек пе?
- Тиімдірегі — қате бар жолдың астын сызып, баланың өзіне таптыру. Дайын түзету жұмысты аяқтайды, ал іздеу дағдыны қалыптастырады.
- Күніне қанша жазу керек?
- Күніне 5–7 сөйлем жеткілікті, бірақ күнде. Аптасына бір рет ұзақ жазғаннан гөрі бұл әлдеқайда тиімді.