2-сыныпта саусақпен санау қалыпты ма?

2-сыныптың басында — иә. Бірақ 2-сыныптың соңында бала 8+5, 13−6 сияқты мысалдарды әлі саусақпен санаса, 10-ның құрамы мен 10 арқылы өту әлі автоматты дағдыға айналмаған деген сөз. Бұл қабілеттің емес, дағдының мәселесі: күніне 5 минуттан жаттықтырсаңыз, көбіне 3 аптада орнығады.

Саусақпен санауға тыйым салу керек пе?

Жоқ: тыйым салсаңыз, бала үстелдің астында жасырып санайды және қорқа бастайды. Дұрысы — саусақтың орнына басқа тірек беру: тиын, домино, кубик. 10-ның құрамы жатталған сайын тіректің қажеті өзінен-өзі болмай қалады.

10 арқылы өтуді үйде қалай түсіндіруге болады?

8+5-ті екі қадаммен шығарамыз: алдымен «8-ге 10 болу үшін қанша керек?» — 2, сосын 5-тен 2-ні беріп, 3 қалады: 10+3=13. Азайтуда керісінше: 13−5 — алдымен 13-тен 3-ті алып 10-ға түсеміз, содан кейін тағы 2-ні аламыз. Бала екі қадамды да дауыстап айтуы керек, кейін олар ойша орындалатын болады.

Күніне қанша уақыт және неше апта?

Күніне 5 минут, бірақ күн сайын, 3 апта бойы. 3 аптадан кейін «20 мысал — 2 минут» тестін қайталаңыз: дұрыс жауап көбейіп, саусақпен санау азайса — жоспар жұмыс істегені.

Мен өзім математикадан қорқамын. Бұл балама зиян бола ма?

Зерттеулер бойынша — иә, мазасыздық жұғады: ата-анасы математикадан қорқатын баланың санау дағдысы төмен болады. Шешім — өзіңізді зорлау емес, рөл бөлісу: есепті отбасында кім сабырлы болса — сол түсіндіреді, ал сіз ойындарды жүргізіңіз.

Бала әлі саусақпен санайды: не істеу керек

8 мин оқу·Жаңартылған: 2026-09-02

«Мен өзім математикадан нашар едім, балам да солай» — бұл сөзді 2-сынып оқушыларының аналарынан жиі естиміз. Бала 8+5-ті әлі саусақпен санайды, есепті ұзақ шығарады. Біздің сауалнамада «математикадан қиналады» дегенді ата-аналардың 46%-ы белгілеген. Мәселе көбіне қабілетте емес: 10-ға дейінгі сандардың құрамы әлі автоматты дағдыға айналмаған.

7 жаста — қалыпты, 9 жаста — дабыл

1-сыныпта саусақпен санау — дұрыс тірек. Бірақ бала 2-сыныптың ортасында да 7+6-ны саусақпен санаса, негіздегі екі кірпіш әлі қаланбаған деген сөз: 10-ның құрамы (3 пен 7, 4 пен 6) және 10 арқылы өту.

Осы екі кірпіш болмаса, 3-сыныпта көбейту кестесі басына «кірмейді», 4-сыныпта екі амалды есеп мүлде шықпайды. Себебі бала 7+6-ны санап отырғанда есептің шартын ұмытып үлгереді: жұмыс жадының бәрі санауға кетеді.

Үйдегі тексеру — «20 мысал — 2 минут»: 20-ға дейінгі 20 мысал жазыңыз — 10-ы қосуға (8+5, 7+7, 9+4), 10-ы азайтуға (13−6, 15−8, 11−3).
Таймерді 2 минутқа қойып, жауапты дауыстап айтқызыңыз.
Дұрыс жауапты ғана санамаңыз: саусағы қимылдай ма, ерні жыбырлай ма — соған да қараңыз.
Бағдар: 2-сыныпта саусақсыз 15-тен көп дұрыс жауап — жақсы көрсеткіш. 10-нан аз болса — төмендегі жоспарды бүгіннен бастаңыз.

Осы парақты сақтап қойыңыз: 3 аптадан кейін сол 20 мысалды қайта беріңіз. Көрсеткіштің өзгергенін бала өз көзімен көруі керек.

3 апталық жоспар: күніне 5 минут

Ұзақ отырудың қажеті жоқ. Күніне 5 минут, бірақ күн сайын. Кешкі сабақ дайындаудан бөлек уақытта: таңғы ас үстінде немесе мектепке бара жатқанда.

Апта	Не жаттаймыз	Қалай сұраймыз
1-апта	10-ның құрамы: 1+9, 2+8, 3+7, 4+6, 5+5	«7-ге қанша қоссақ, 10 болады?» — жауап 1 секундта шығатын болғанша
2-апта	10-ға дейін толтырып өту: 8+5 = 8+2+3	«8-ге 10 болу үшін қанша керек? 5-тен қанша қалды?» — екі қадамды да дауыстап айтады
3-апта	10 арқылы азайту: 13−5 = 13−3−2, содан кейін аралас мысалдар	Күн сайын 10 мысал, соңғы 3 күні — таймермен

Әр аптаның соңында бір сұрақ қойыңыз: «8+5-ті қалай шығардың?». Бала қадамдарын айтып бере алса — келесі аптаға өтіңіз. Айта алмаса — тағы 3–4 күн жалғастырыңыз.

8 үй ойыны — дәптерсіз

Дәптердегі мысал бағанынан бала үшінші күні-ақ жалығады. Ал затпен санағанда сан қолмен ұстап көруге болатын нәрсеге айналады.

Тиын. 10 тиын алып, бір бөлігін алақаныңызбен жабыңыз: «Неше тиын жасырдым?» — бұл 10-ның құрамы.
Домино. Бала тас алады, екі жағындағы нүктелерді қосады да, 10-ға дейін қанша жетпейтінін айтады.
Сағат. «Қазір сағат 8, 5 сағаттан кейін сағат неше болады?» — 10 арқылы өтудің табиғи түрі.
Дүкен. Бала — сатушы. Сіз 100 теңге беріп, 60 теңгеге тауар аласыз, ол қайтарымын санайды.
Дастарқан. «Біз алтаумыз, тағы екі қонақ келеді. Неше табақ қою керек?» — әр кешкі ас сайын.
Ойын кубигі. Екі кубикті лақтырып, қосындысын кім бұрын айтса — сол ұтады.
«10 табу» карта ойыны. Сандар жазылған карточкалар (1–9), үстелде 6 карта жатады: қосындысы 10 болатын жұпты табу керек.
Лифт. 4-қабаттан 9-қабатқа көтерілесіз: «Неше қабат жүрдік?» — азайтуды өмірде көрудің жолы.

Математикадан қорқу жұғады

2025 жылы Ұлыбританияның Лафборо университеті 3–8 жастағы 126 баланы зерттеп, мынаны анықтады: ата-анасы математикадан қорқатын балалардың санау дағдысы төмен, ал мазасыз ата-ана үй тапсырмасына «көмектескен» сайын баланың мазасыздығы одан әрі күшейе түседі. 2–3-сынып оқушылары арасында жүргізілген басқа зерттеу де сондай қорытындыға келген.

Яғни бала сіздің формулаңызды емес, көңіл күйіңізді көшіреді. Есептің алдында сіз күрсінсеңіз, ол оны «бұл қорқынышты нәрсе екен» деп түсінеді. Өзіңізді 6 сұрақпен тексеріп көріңіз.

Бала математика дәптерін ашқанда ішіңізден «тағы басталды» деген ой келе ме?
«Мен де түсінбеймін», «бұл қиын ғой» деген сөздерді айтасыз ба?
Түсіндіріп отырғанда дауысыңыз тез көтеріліп кете ме?
Дүкенде қайтарымды ойша емес, телефонмен санайсыз ба?
Мектепте оқығанда математика сабағын ұнатпайтын ба едіңіз?
Баланың қатесін көргенде «неге түсінбейсің?» деп сұрайсыз ба?

Үш немесе одан көп «иә» болса, ереже мынау: есепті отбасында кім сабырлы болса — сол түсіндіреді. Ал сіз ойындарды жүргізіңіз: онда қорқыныш жоқ.

Улы сөздер және олардың орнына не айту керек

Жылдамдықты тек 3-аптада, дағды орныққаннан кейін ғана сұраймыз. Оған дейін асықтырсаңыз, бала қайтадан саусағына оралады.

Айтпаңыз	Айтыңыз
«Мен де математикадан нашар едім»	«Мен де мұны ұзақ үйрендім, ақыры шықты»
«Бұл қиын ғой»	«Бұл — жаңа нәрсе. Жаңа нәрсе бірден шықпайды»
«Неге түсінбейсің?»	«Қай жерінде тоқтап қалдың? Соны бірге қарайық»
«Тезірек!»	«Асықпа, дауыстап санап көр»

Маман қашан керек

Егер 3 аптадан кейін де 10-ның құрамы есте қалмаса, бала 5 пен 3-ті салыстырғанда ойланып қалса, сандардың ретін шатастырса, оқу мен есте сақтауда да қиналса — бұл жалқаулық емес. Мұндайда баланы нейропсихологқа немесе дефектологқа көрсету керек: санауға байланысты ерекше қиындықтың бар-жоғын маман анықтайды.

Farabi Kids Lab-тағы 40 минуттық диагностиканың 9 параметрінің ішінде жұмыс жады да, зейін де, есте сақтау да бар: саусақпен санаудың себебі көбіне осылардың бірінде жатады.

Жиі қойылатын сұрақтар

2-сыныпта саусақпен санау қалыпты ма?: 2-сыныптың басында — иә. Бірақ 2-сыныптың соңында бала 8+5, 13−6 сияқты мысалдарды әлі саусақпен санаса, 10-ның құрамы мен 10 арқылы өту әлі автоматты дағдыға айналмаған деген сөз. Бұл қабілеттің емес, дағдының мәселесі: күніне 5 минуттан жаттықтырсаңыз, көбіне 3 аптада орнығады.
Саусақпен санауға тыйым салу керек пе?: Жоқ: тыйым салсаңыз, бала үстелдің астында жасырып санайды және қорқа бастайды. Дұрысы — саусақтың орнына басқа тірек беру: тиын, домино, кубик. 10-ның құрамы жатталған сайын тіректің қажеті өзінен-өзі болмай қалады.
10 арқылы өтуді үйде қалай түсіндіруге болады?: 8+5-ті екі қадаммен шығарамыз: алдымен «8-ге 10 болу үшін қанша керек?» — 2, сосын 5-тен 2-ні беріп, 3 қалады: 10+3=13. Азайтуда керісінше: 13−5 — алдымен 13-тен 3-ті алып 10-ға түсеміз, содан кейін тағы 2-ні аламыз. Бала екі қадамды да дауыстап айтуы керек, кейін олар ойша орындалатын болады.
Күніне қанша уақыт және неше апта?: Күніне 5 минут, бірақ күн сайын, 3 апта бойы. 3 аптадан кейін «20 мысал — 2 минут» тестін қайталаңыз: дұрыс жауап көбейіп, саусақпен санау азайса — жоспар жұмыс істегені.
Мен өзім математикадан қорқамын. Бұл балама зиян бола ма?: Зерттеулер бойынша — иә, мазасыздық жұғады: ата-анасы математикадан қорқатын баланың санау дағдысы төмен болады. Шешім — өзіңізді зорлау емес, рөл бөлісу: есепті отбасында кім сабырлы болса — сол түсіндіреді, ал сіз ойындарды жүргізіңіз.