Қыркүйекте оқу техникасын тексеру
«Мұғалім тексерді: 2-сыныпта минутына 30 сөз. Бұл нашар ма?» — қыркүйекте ата-аналардан жиі келетін сұрақ. Біреуі «15 сөз» дейді, біреуі «40–50», ал кесте әр мектепте әртүрлі. Мұғалімді күтпеңіз: жаздан кейін не қалғанын үйде 60 секундта өлшейсіз.
60 секундтық хаттама
Керек нәрсе — таймер, сыныбына сай бұрын оқылмаған мәтін және таңертеңгі тыныш 5 минут. Кешке шаршаған бала азырақ оқиды.
- Мәтін жаңа болсын. Жаттап алған мәтінді бала «жаттанды» оқиды — сан жалған шығады.
- Дауыстап оқытыңыз, 60 секундта тоқтатып, соңғы сөзді белгілеңіз.
- Барлық сөзді санаңыз: «да», «мен» де — сөз. Қате оқыған, тастап кеткен сөздер есепке кірмейді.
- Сосын 3 сұрақ: кім туралы? не болды? соңы немен бітті? Үшеуіне жауап берсе — түсініп оқыған.
- Ертең және бүрсігүні қайталап, орташасын алыңыз. Бір реттік сан — кездейсоқ.
Дайын мәтіндер: 1–4 сынып
Төрт мәтін осы бет үшін арнайы жазылды; әрқайсысы бір сыныпқа, 3 сұрақтың жауабы мәтіннің ішінде.
1-сынып, «Ауылда» (60 сөз): Асан жазда ауылға барды. Ол қуанды. Атасының үйі өзеннің жағасында. Таңертең Асан атасымен бірге қойды өріске айдайды. Қасында иті Ақтөс жүреді. Күн ыстық. Түсте Асан өзенде шомылады. Суы салқын, балығы көп. Кешке әжесі ыстық нан пісіреді. Асан нанға май жағып жейді. Түнде аспанда жұлдыз көп. Ауылда күн тез өтеді. Асан қалаға қайтқысы келмейді. Ол атасына: «Келесі жазда тағы келемін», — деді.
2-сынып, «Нағыз дос» (64 сөз): Дана мен Айгерім бір партада отырады. Бір күні Айгерім мектепке келмеді. Ол ауырып қалыпты. Дана сабақтан кейін досының үйіне барды. Қолында дәптер мен алма бар. Ол Айгерімге бүгінгі сабақты түсіндірді. Екеуі бірге есеп шығарды. Айгерімнің көңілі көтерілді. Анасы қыздарға шай құйып берді. Дана үйіне қайтарда: «Ертең тағы келемін», — деді. Айгерім бір аптадан кейін сауығып, мектепке келді. Мұғалім Дананы мақтады. Нағыз дос қиын кезде танылады.
3-сынып, «Тарлан» (72 сөз): Біздің ауланың бұрышында кішкентай күшік пайда болды. Ол жаңбырда дірілдеп, ешкімге жақындамады. Мен оған нан апардым. Күшік алдымен қорықты, сосын бәрін жеп қойды. Келесі күні ол мені танып, құйрығын бұлғады. Оны Тарлан деп атадым. Анам үйге кіргізуге рұқсат бермеді, бірақ жылы жәшік жасап беруге келісті. Әкем жәшіктің ішіне ескі жамылғы салды. Енді Тарлан аулада тұрады, мектептен қайтқанда мені қарсы алады. Достарым да оған тамақ әкеледі. Бір күшіктің арқасында аулада бәріміз бір-бірімізбен таныстық.
4-сынып, «Жер оянды» (83 сөз): Көктем біздің ауылға кеш келеді. Наурыздың аяғында тау басындағы қар ери бастайды, өзен тасып, суы лайланады. Сол кезде әжем: «Жер оянды», — дейді. Ауыл адамдары бақшаға шығады. Әкем жерді қопсытады, мен тұқым егемін. Анам терезе алдына бәйшешек отырғызады. Ағаштар алдымен жасыл, кейін ақ түске бөленеді: алма мен өрік гүлдейді. Аулаға қарлығаш оралып, ескі ұясын жөндейді. Түнде әлі суық, күндіз күн жылытады. Көктемді сүйемін, себебі бәрі қайта басталады: жер де, ағаш та, адам да. Мамыр аяғында әжем алғашқы көкөністі жинап, «Міне, көктемнің сыйы» деп күледі.
Бағдар кестесі: мамыр мен қыркүйек
Министрліктің ресми «сөз/минут» нормасы жоқ, әр мектеп өз кестесін қолданады. Төмендегі сандар — заң емес, біздің тәжірибемізден алынған бағдар. Соңғы баған — бағдардың төменгі шегінен 15–20 сөзге кем көрсеткіш: осы жерден бастап жаттығу емес, себеп іздеу керек.
| Сынып (қыркүйек) | Өткен мамырдағы бағдар | Қыркүйектегі қалыпты көрсеткіш | Себебін іздейтін шек |
|---|---|---|---|
| 2-сынып | 25–40 | 25–35 | 15-тен төмен |
| 3-сынып | 50–65 | 45–60 | 35-тен төмен |
| 4-сынып | 70–85 | 65–80 | 50-ден төмен |
4-сыныптың мамырдағы бағдары — 90–110 сөз. 1-сыныпта қыркүйекте өлшемейміз: әріптерді танып, буындап оқыса — жеткілікті.
Жазда неше сөз жоғалттық
Мамырдағы санды (мұғалім әдетте айтады) қыркүйектегімен салыстырыңыз. Біздің тәжірибемізде жазда кітап ашпаған бала 5–10 сөзге төмендейді, күн сайын оқыса 2–3 аптада қалпына келеді. «Жазда бәрін ұмытады» деген қорқыныштың дәлелі жоқ.
АҚШ-тағы NWEA MAP Growth өлшеулері де соны көрсетеді: жазда оқу орташа есеппен түсе қоймайды, түсетіні — мүлдем оқымағандар. Ал математикада жылдық өсімнің 10–30%-ы жоғалады. Сондықтан 3–4 сыныпта көбейту кестесін де тексеріңіз: «7×8 қанша?» — бала саусақпен санай бастаса, кестені қайта жаттатыңыз.
14 күн, күніне 10 минут
- 1–3-күн: бір мәтінді күн сайын бір рет оқиды. Таныс мәтінде жылдамдық артады — бала оны өзі сезінеді.
- 4–7-күн: жаңа мәтін. Алдымен ұзын сөздерді тауып бөлек оқиды, сосын тұтас.
- 8–10-күн: «жаңғырық» — сөйлемді сіз оқисыз, бала қайталайды, келесісін өзі оқиды.
- 11–13-күн: кіші бауырына немесе әжесіне оқып береді. Тыңдаушысы болса, мазмұнға назар аударады.
- 14-күн: қайта өлшеу — сол хаттама, жаңа мәтін.
10 минуттан артық отырғызбаңыз. Аптасына бір рет 40 минут емес, күн сайын 10 минут.
Жаттығу қашан көмектеспейді
Бала «себебін іздейтін шектен» төмен болса немесе 14 күнде бір сөзге де өспесе — мәселе жаттығуда емес. Әдетте үш себептің бірі: зейіні тұрақсыз (жолдан адасады, сөзді екі рет оқиды), буындап оқу «қатып қалған» немесе сөздік қоры аз — үйде орысша, мектепте қазақша. Үшеуінің емі әртүрлі, себебін білмей жаттығу уақытты ғана жейді. Сол себепті Farabi Kids Lab-та жұмыс 40 минуттық жеке диагностикадан басталады: 9 параметр — жылдамдық, түсіну, зейін, есте сақтау және басқалары.
Бала К/Қ, Н/Ң әріптерін шатастырса, әріпті айнадағыдай теріс жазса, 3-сыныпта да буындап оқыса — логопедке немесе нейропсихологқа көрсету керек. Мұны таймер шешпейді.
Жиі қойылатын сұрақтар
- 2-сыныпта минутына 30 сөз — бұл нашар ма?
- Қыркүйекте — жоқ, қалыпты: 1-сынып соңындағы бағдар — 25–40 сөз, мамырға қарай бағдар 50–65. Алаңдататын шек — 15 сөзден төмен оқу немесе 14 күн жаттыққаннан кейін мүлдем өспеу.
- Мұғалімнің кестесі мақаладағыдан өзгеше. Қайсысы дұрыс?
- Екеуі де — бағдар. Министрліктің ресми «сөз/минут» нормасы жоқ, мектеп кестелері әртүрлі: 2-сыныпқа бірі 35–45 сөз десе, екіншісі «5» бағасына 45 сөзден бастап талап етеді. Баланы кестемен емес, өзінің мамырдағы көрсеткішімен салыстырыңыз.
- Жазда мүлдем оқымады. Неше сөз жоғалтады?
- Біздің тәжірибемізде — 5–10 сөз, күн сайынғы 10 минуттық оқумен 2–3 аптада қалпына келеді. АҚШ өлшеулері бойынша жазда оқудан гөрі математика көбірек түседі — көбейту кестесін де тексеріңіз.
- Іштей оқығанын өлшеуге бола ма?
- 1–4 сыныпта — тек дауыстап оқығанын. Іштей оқығанда бала сөзді тастап кетеді, сіз байқамайсыз. Іштей оқуды 4-сыныптан бастап қосымша өлшеуге болады.